Yalvaç Kaza’sına tarihte şekil veren ve demografik yapısını etkileyen en önemli boylardan birisi tüm Anadolu coğrafyasında olduğu gibi Avşarlar (Afşarlar)dır.
Özellikle 1568 kaydında Yalvaç’ta Avşar Boyu mensubu olan Kuçur Cemaati’nin varlığı dikkat çekmektedir. Kuçurların Yalvaç ve Avşar Kazası’nda yani bugünkü Gelendost’a bağlı Afşar Köyü’müzün kaza olduğu zamanlarda 11 farklı kaydı mevcuttur.
Kuçurların yurdu olarak da İcelü Köyü /Akşehir, İlyaslar Köyü / Akşehir, Beğtimur Cemaati / Turgut Kazası /Akşehir, Gökçe Köyü / Turgut Kazası Akşehir, Yenice Köyü / Ilgın, Kili Köyü / Ilgın, Sarıca Mihmadlar Köyü, Selmanlar Köyü olarak Prof.Dr.Yusuf Halaçoğlu tarafından devlet arşivlerindeki kayıtlar neşredilmiş.
Yani Yalvaç’a gelen Kuçurlar KARAMANOĞULLARI topraklarından göç etmişler. Toplamda bölgede 800 kişi civarında bir kayıtları olup bu rakam o dönem için ciddi bir sayıdır.
Kayıtlara göre Akşehir ve Ilgın taraflarında oyalandıktan sonra Yalvaç’a ve Afşar’a gelmişlerdir. Her ne kadar kayıtlar 1568 yılına ait olsa da ben bu aşiretin 1400 lerin ikinci yarısında bölgeye girdiklerini düşünüyorum. Muhtemel 1400 lerde girdiler
Karamanoğlu topraklarındaki platolarına yazları çekildiler. Dolayısıyla kayıtlara o tarihlerde Yalvaç’ta alınamadı Akşehir Ilgın kayıtlarındadırlar. Çünkü aşiret konar göçer haldedir.
Ayrıca Sarıca Mihmadlar karyesinin yurt olarak gösterilmesi bugünkü Eğirdir Mahmatlar Köyü’müzün de aynı aşirete mensup olması sebebiyle arada bir bağ düşündürse de bu konuda çalışmam olmadı. (Eğirdir Mahmadlar Köyü Saruca Mihmadların kurduğu bir köydür.)
Anadolu’da farklı yerlerinde de Kuçurlar mevcut olup Akşehir ve Yalvaç civarındaki Kuçurlar ilk kayda alınanlar olması sebebiyle daha eskidir.
Yalvaç’ta 16.yüzyılda kayda alınan Avşar Boyu’na bağlı aşiretler şunlardır:
1-Salimler Cemaati.
2-Belekler Cemaati.
3-Avşar Yörükleri adı altında ayrı topluluk Yalvaç ve Avşar’a yerleşmiş kayda alınmıştır. (1568)
4-Kara Peykan Cemaati adı altında ayrı topluluk Yalvaç ve Avşar’a yerleşmiş kayda alınmıştır. (1568)
5-Kuçur Cemaati – Kuçurlu Cemaati
6-Sofular Yörükleri (Ancak Sofular yörük veya cemaat değil karye olarak kaydedilmiştir çünkü eskidir.)
Kayıtlardan anlaşılacağı üzere Avşarlar Karamanoğulları topraklarından giriş yapmıştır. Aslında bu durum bize bölgeyle ilgili çok önemli ipuçları da veriyor.
Bu kayıtların haricinde köklerini net olarak bilmediğimiz araştırılmayan aşiretler içinde de mutlaka Avşarlar vardır. Örneğin Cemaat-i Kızılca Kaya aşiretinin ben Avşar olabileceğini düşünsem de şuan için bunu ispat edemeyeceğim için benzeri aşiretleri yazmadım.
Ancak Yalvaç civarı Salur boyu nüfus olarak daha çok. Arkasından Yuva, arkasından Büğdüz, Eymir olarak sayabiliriz.
Sevgili hemşehrilerim Avşar Boyu Anadolu’daki en kalabalık ve en büyük boydur. Savaşçı kimlikleriyle Anadolu’nun fethinde her zaman yer almış dolayısıyla iskân edilen coğrafyalarda da söz sahibi olmuştur.
Avşarlar ile bilinen yanlışlar:
*Tüm Avşarlar aynıdır: Hayır, Avşarlar günümüze kadar boy kimliğini coğrafyasındaki ögelerle özleştirdikleri için, farklı boya mensup aynı coğrafyadaki tebâyı etkilemiş diğer boylardan içine çok sayıda insan katmıştır. Örneğin Avşar boyları obalarında diğer Oğuz boy adlarıyla anılan obalar türemiştir.
*Tüm Avşarların gelenek ve kültürleri aynıdır: Değildir, Kayseri'deki Avşar ile Aksu Yakaafşar Köyümüzdeki Avşarların geleneklerinde de, kültürlerinde de ciddi farklılıklar vardır. Çünkü 900 yılda coğrafyadaki heterojen yapılardan etkileşim söz konusudur.
*Tüm Avşarların dili şivesi, müzikleri aynıdır: Değildir, şive yöreye has olup etkileşimle şekil alır, yöreye aittir.
Avşarın meşhur Ozanı Dadaloğlu'nun dörtlüğüyle bitirelim:
Okuduğun tutmaz oldu âlimler.
Kalktı da adalet arttı zulümler.
Terlemeden mal kazanan zalimler.
Can verirken soluması zor imiş.