WASHINGTON – ABD’nin Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’yu askeri bir operasyonla yakalayarak New York’a götürmesi, yalnızca Latin Amerika’da değil, uluslararası hukuk çevrelerinde de ciddi bir tartışma başlattı. Donald Trump yönetiminin “uyuşturucu ve terör suçlarıyla mücadele” gerekçesiyle savunduğu operasyon, uzmanlara göre egemenlik ihlali ve güç kullanma yasağı açısından gri bir alanda duruyor.
Cumartesi sabahı erken saatlerde ABD güçleri tarafından düzenlenen operasyonla Maduro ve eşi Cilia Flores gözaltına alındı. ABD’li yetkililer, Maduro’nun Amerikan mahkemelerinde yargılanmak üzere bir savaş gemisiyle New York’a götürüldüğünü açıkladı. Operasyon, Trump yönetiminin aylardır sürdürdüğü yoğun baskı politikasının zirvesi olarak değerlendiriliyor.
ABD’nin Gerekçesi: “Bu Bir Kolluk Operasyonu”
Washington’a göre operasyonun dayanağı, ABD Adalet Bakanlığı’nın talebiyle açılan kapsamlı bir ceza dosyası. Maduro, ailesi ve bazı üst düzey isimler; terörizm, uyuşturucu kaçakçılığı ve silahlı suç örgütü faaliyetleri suçlamalarıyla New York’taki bir büyük jüri tarafından itham edilmişti.
ABD Başsavcısı Pam Bondi, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, sanıkların “Amerikan adaletinin tüm ağırlığıyla yüzleşeceğini” duyurdu. Yönetim, operasyonu sınır ötesi bir kolluk faaliyeti olarak tanımlıyor.
Ancak Başkan Trump’ın aynı gün yaptığı açıklamalar, hukuki tartışmayı daha da karmaşık hale getirdi. Trump, Venezuela’yı ABD’nin petrol çıkarlarını “çalmakla” suçladı ve Washington’un ülkeyi bir süreliğine yönetebileceğini öne sürdü. Bu ifadeler, operasyonun yalnızca bir gözaltı değil, rejim değişikliğine zemin hazırlayan bir askeri müdahale olabileceği yorumlarına yol açtı.
Hukukçular Uyarıyor: “İkisi Birden Olamaz”
Uluslararası hukuk uzmanlarına göre, bir operasyonu “kolluk faaliyeti” olarak nitelendirip aynı zamanda bir ülkeyi yönetme niyetini dile getirmek ciddi bir çelişki.
Northeastern Üniversitesi’nden anayasa hukuku profesörü Jeremy Paul, durumu şu sözlerle özetledi:
“Bir yandan ‘bu sadece bir kolluk operasyonu’ deyip, diğer yandan ‘ülkeyi yönetmeliyiz’ diyemezsiniz. Bu hukuken tutarsız.”
ABD Kongresi’nin savaş ilan etme yetkisi bulunmasına rağmen, Trump yönetiminin operasyondan önce Kongre’ye resmi bir bildirim yapmadığı da doğrulandı. Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Kongre’nin operasyon öncesinde bilgilendirilmediğini açıkladı.
Uluslararası Hukuk Ne Diyor?
Birleşmiş Milletler Şartı’na göre, BM Güvenlik Konseyi onayı veya meşru müdafaa hali dışında bir ülkeye karşı askeri güç kullanımı yasak. Hukukçular, uyuşturucu kaçakçılığı ve organize suç faaliyetlerinin, uluslararası hukukta askeri müdahaleyi meşrulaştıracak bir “silahlı çatışma” eşiğini karşılamadığını vurguluyor.
Columbia Üniversitesi’nden ulusal güvenlik hukuku uzmanı Matthew Waxman, şu değerlendirmeyi yaptı:
“Bir ceza iddianamesi, yabancı bir hükümeti devirmek için askeri güç kullanma yetkisi vermez. Yönetim büyük olasılıkla bunu meşru müdafaa teorisine dayandırmaya çalışacaktır.”
Tarihte Benzeri Var mı?
ABD daha önce de yabancı ülkelerde aranan kişileri yakaladı; ancak bu operasyonlar genellikle yerel yönetimlerin açık onayıyla gerçekleştirildi. 1989’da Panama lideri Manuel Noriega’nın yakalanması en çok karşılaştırılan örnek olarak öne çıkıyor. Ancak o dönemde ABD, kendi vatandaşlarının güvenliğini gerekçe göstermişti.
Maduro vakasında ise Washington’un tanıdığı alternatif bir Venezuelalı lider bulunmuyor. Bu durum, operasyonun uluslararası meşruiyetini daha da tartışmalı hale getiriyor.
Hesap Sorulabilecek mi?
Uzmanlara göre, uluslararası hukukta güçlü yaptırım mekanizmalarının bulunmaması nedeniyle ABD’nin hukuki olarak ciddi bir bedel ödemesi düşük ihtimal.
Profesör Jeremy Paul bu noktada karamsar:
“Eylem yasa dışı olsa bile, herhangi bir uluslararası kurumun ABD’ye pratik sonuçlar dayatması son derece zor.”
ABD’nin Maduro operasyonu, yalnızca Venezuela’nın geleceğini değil, uluslararası hukukta güç kullanımının sınırlarını da yeniden tartışmaya açmış durumda.