Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde bir araya geldi. Görüşmenin ardından gazetecilerin CAATSA yaptırımlarına ilişkin sorusunu yanıtlayan Trump, "CAATSA yaptırımlarını kaldıracağız, dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz." ifadelerini kullandı.
Trump'ın açıklaması, Türkiye ile ABD ilişkilerinde yeni bir dönemin başlayıp başlamayacağı sorusunu gündeme taşırken, kamuoyunda da "CAATSA yaptırımları nedir, neden uygulanıyor?" soruları yeniden merak konusu oldu.
CAATSA yaptırımları nedir?
CAATSA, Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşılık Verme Yasası'nın İngilizce kısaltmasıdır.
2 Ağustos 2017 tarihinde yürürlüğe giren yasa, ABD'nin ulusal güvenliğine tehdit olarak nitelendirdiği İran, Rusya ve Kuzey Kore'ye karşı yaptırımlar öngörmektedir.
ABD, Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından Ankara'yı F-35 programından çıkarmış ve CAATSA yaptırımlarını uygulamaya koymuştu.
Dönemin ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye'nin S-400'leri satın almasının ardından yaptırımların hemen uygulanmasını engellemiş, ancak başkanlık seçimleri öncesinde oluşan siyasi baskılar nedeniyle Aralık 2020'de yaptırım kararını onaylamıştı.
CAATSA yaptırımları halen yürürlüktedir.
Türkiye'ye neden yaptırım uygulanmıştı?
CAATSA Yasası'nın 231. maddesi, "Rusya Federasyonu'nun savunma ya da istihbarat sektörleri ile ya da bunlar adına çalışan kişi ve kurumlar ile önemli düzeyde alışverişte bulunan kişi ve kurumlara yaptırım uygulanmasını" öngörmektedir.
Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması, ABD tarafından bu madde kapsamında değerlendirilmiş ve yaptırım gerekçesi olarak gösterilmiştir.
ABD, CAATSA kapsamında ilk dolaylı yaptırımını ise Eylül 2018'de Çin Merkezi Askeri Komisyonu'nun Cihaz Geliştirme Departmanı'na uygulamıştı.
CAATSA kapsamındaki 12 yaptırım maddesi
Yasanın 235. maddesi uyarınca ABD Başkanı, belirlenen 12 yaptırım kaleminden en az beşini seçmek zorundadır.
Yasada yer alan 12 yaptırım maddesi şu şekildedir:
-
Yaptırım kapsamına alınan kişi ve kurumlarla ihracat ve ithalat bankası desteğinin kesilmesi
-
Mal ve teknoloji ihracatı ruhsatı verilmemesi
-
ABD mali kuruluşlarından kredi tedarik edilmemesi
-
Uluslararası mali kuruluşlardan kredi verilmemesi
-
Mali kurumlara ABD Merkez Bankası ile doğrudan alışveriş yapma izni verilmemesi
-
Yaptırım kapsamına alınan kişi ya da kurumlarla ihale ya da sözleşme yapılmaması
-
Döviz üzerinden işlem yapılmasının yasaklanması
-
Mali kurumlar ve bankalar arasında ödeme ya da kredi transferlerinin yasaklanması
-
Yaptırım kapsamına alınan kişi ya da kurumların ABD topraklarında gayrimenkul sahibi olmasının yasaklanması
-
ABD kişi ve kurumlarının yaptırım kapsamına alınan kişi ya da kurumlardan sermaye ya da borç alışverişinin yasaklanması
-
Yaptırım kapsamına alınan kişilere ABD'ye giriş yasağı
-
Yaptırım kapsamına alınan kişi ve kurumlara benzer işlevi olan üst düzey görevlilere de yaptırım uygulanması
CAATSA kapsamında kimlere yaptırım uygulanmıştı?
ABD tarafından CAATSA kapsamında yaptırım uygulanan kişi ve kurumlar şunlardır:
-
SSB,
-
SSB Başkanı İsmail Demir,
-
SSB Başkan Yardımcısı Faruk Yiğit,
-
Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanı Serhat Gençoğlu,
-
SSB Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanlığı Grup Müdürü Mustafa Alper Deniz.
Yaptırımlar kapsamında Savunma Sanayii Başkanlığı'nın (SSB) ABD'den ekipman ve teknoloji ihracat lisansı alması ile uluslararası finans kuruluşlarının kredilerinden yararlanması engellenirken, yaptırım kapsamındaki isimlere ABD'ye giriş yasağı da uygulanmıştı.
Trump'ın açıklaması ne anlama geliyor?
Donald Trump'ın "CAATSA yaptırımlarını kaldıracağız, dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz." açıklaması, Türkiye-ABD ilişkileri açısından dikkat çekici bir mesaj olarak değerlendiriliyor.
Ancak Trump'ın açıklamasının fiili bir karar anlamına gelip gelmeyeceği ve yaptırımların kaldırılması yönünde resmi bir sürecin başlayıp başlamayacağına ilişkin henüz herhangi bir resmi düzenleme bulunmuyor.
