Türkiye’de kök hücre bağış süreci TÜRKÖK koordinasyonunda yürütülürken, gönüllü bağışçı adayları Türk Kızılayı kan bağış noktalarına başvurabiliyor. Peki, ilik bağışı nasıl yapılır, kimler kök hücre bağışçısı olabilir ve bağış sürecinde neler yaşanır?
TÜRKÖK nedir, ne işe yarar?
TÜRKÖK, Sağlık Bakanlığı tarafından kemik iliği nakli bekleyen hastalar ile gönüllü bağışçıların doku grubu bilgilerinin bir araya getirilmesi ve kemik iliği nakliyle ilgili merkezler arasındaki koordinasyonun sağlanması amacıyla oluşturulan Türkiye Kök Hücre Koordinasyon Merkezidir.
Gönüllü kemik iliği veya periferik kök hücre bağışçılarının sisteme kazandırılması ise Türk Kızılayı tarafından yürütülüyor.
Kök hücre bağışçısı nasıl olunur?
Kök hücre bağışçısı olmak isteyen sağlıklı gönüllüler, Türk Kızılayı'nın kan bağış noktalarına başvurarak bağışçı adayı olabiliyor.
Başvuru sırasında bağışçı adayına süreç hakkında bilgi veriliyor ve gerekli onam formları dolduruluyor. Ardından uygun görülen adaydan kan örnekleri alınarak doku grubu ve gerekli diğer testler gerçekleştiriliyor.
Test sonuçları TÜRKÖK Kemik İliği Bankası veri tabanına aktarılıyor. Böylece kişi, uygun bir hasta ile eşleşme ihtimali bulunan gönüllü bağışçı adayları arasına dahil ediliyor.
Hasta ile eşleşme olursa ne oluyor?
Bağışçı adayının doku gruplarının nakil bekleyen bir hastayla uyumlu olduğunun belirlenmesi halinde Türk Kızılayı bağışçı adayıyla iletişime geçiyor.
Bu aşamada daha ayrıntılı sağlık kontrolleri ve testler yapılıyor. Bağışçının uygun bulunması ve gerekli onayların alınmasının ardından kök hücre toplama süreci planlanıyor.
Burada önemli noktalardan biri, bağışçı adayının ilk aşamada verdiği örneğin doğrudan hastaya nakledilen kök hücre olmadığıdır. İlk başvuru, kişinin gönüllü bağışçı veri tabanına dahil edilmesini sağlayan sürecin başlangıcıdır.
İlik bağışı nasıl yapılıyor?
Kök hücre bağışının yöntemlerinden biri, kemik iliğinin kalça kemiğinden alınmasıdır. Bu yöntemde bağışçıya işlem öncesinde gerekli sağlık kontrolleri yapılır ve genel anestezi açısından uygunluğu değerlendirilir.
İşlemden yaklaşık bir hafta önce bağışçıdan bir ünite kan alınarak gerekli görülmesi halinde daha sonra kendisine verilmek üzere saklanabilir.
Bağışçı hastaneye yatırıldıktan sonra genel anestezi uygulanır. Doktor tarafından özel bir iğne kullanılarak kalça kemiğinin arka bölümünden kemik iliği alınır. İşlem genellikle yaklaşık 1-2 saat sürer.
Bağışçı, sağlık durumuna göre aynı günün akşamında veya ertesi gün taburcu edilebilir.
İlik bağışından sonra iyileşme süreci nasıl?
Bağış sonrasında bazı kişilerde işlem bölgesinde ağrı, hassasiyet, sızı veya tutukluk görülebilir. Bu şikayetler kişiden kişiye değişebilir.
Bağıştan sonraki dönemde özellikle ağır kaldırma ve yoğun fiziksel aktiviteler konusunda doktorun önerilerine uyulması önemlidir. Birçok bağışçı kısa süre içerisinde günlük yaşamına dönebilirken, fiziksel güç gerektiren işlerde çalışan kişilerin daha uzun süre dinlenmesi gerekebilir.
Kök hücre bağışı neden önemli?
Kök hücre nakli, uygun hastalarda tedavinin önemli bir parçasını oluşturabiliyor. Ancak nakil için uygun doku grubuna sahip gönüllü bir bağışçının bulunması her zaman kolay olmayabiliyor.
Bu nedenle gönüllü bağışçıların TÜRKÖK sistemine dahil olması, nakil bekleyen hastalar açısından önemli bir kaynak oluşturuyor.
Kök hücre bağışı hakkında güncel başvuru koşulları ve süreçle ilgili ayrıntılı bilgiler Türk Kızılayı'nın resmi kan bağışı kanallarından öğrenilebilir.
