Isparta’nın Yalvaç ilçesi yakınlarında bulunan Pisidia Antiokheia Antik Kenti, tarihçiler ve arkeologlar için hâlâ tam olarak çözülememiş sırlar barındırıyor. Roma İmparatorluğu döneminde bölgenin idari ve dini merkezi olan bu şehir, bir dönem binlerce kişiye ev sahipliği yapıyordu. Ancak güçlü surları, tapınakları ve su kemerlerine rağmen kent, yüzyıllar içinde gizemli bir şekilde terk edildi.
Bir Başkentti, Sonra Yok Oldu
Arkeolojik kayıtlara göre Antiokheia, MÖ 25 yılında Roma İmparatoru Augustus tarafından koloni kenti ilan edildi. Bu statü, kenti askeri ve siyasi açıdan son derece önemli hâle getirdi. Öyle ki bazı kaynaklarda şehir, Pisidia Bölgesi’nin fiilî başkenti olarak anılıyor.
Ancak MS 7. yüzyıldan sonra şehir hızla küçülmeye başladı. Kazılarda bulunan yarım kalmış yapılar, ani bir terk ediliş ihtimalini gündeme getirdi.
Deprem mi, Salgın mı, Yoksa Yasaklı Bir İnanç mı?
Tarihçiler bu terk edilişin nedenine dair net bir sonuca ulaşabilmiş değil. Öne çıkan üç güçlü ihtimal var:
-
Büyük bir deprem: Bölgedeki fay hatları, yıkıcı bir sarsıntı ihtimalini güçlendiriyor.
-
Salgın hastalık: Roma döneminde Anadolu’yu etkileyen büyük veba salgınlarının izleri biliniyor.
-
Dini çatışmalar: Antiokheia, Hristiyanlığın Anadolu’daki ilk merkezlerinden biri. Aziz Pavlus’un burada vaaz verdiği biliniyor. Pagan Roma ile yeni inanç sistemi arasındaki gerilim, kentin kaderini belirlemiş olabilir.
Aziz Pavlus’un Laneti İddiası
Yerel anlatılarda ise daha çarpıcı bir iddia var. Rivayetlere göre şehir halkının bir bölümü, Pavlus’un vaazlarına karşı çıkınca kentin “uğursuzlukla anıldığı” söyleniyor. Bilimsel bir kanıt olmasa da, halk arasında Antiokheia’nın “lanetli şehir” olarak anılması bu söylentileri canlı tutuyor.
Toprağın Altından Çıkan Sessizlik
Bugün kazılarda ortaya çıkarılan tiyatro, ana cadde ve tapınak kalıntıları, bir zamanlar buranın ne kadar canlı olduğunu gözler önüne seriyor. Ancak dikkat çeken detay şu:
Şehir yakılmamış, yağmalanmamış… Sanki herkes aynı anda çekip gitmiş.
Bu durum, Antiokheia’yı Anadolu’nun en gizemli antik kentlerinden biri hâline getiriyor.
Uzmanlara göre
Kültür ve Turizm Bakanlığı ile üniversiteler tarafından sürdürülen kazılar, kentin terk edilişine dair yeni ipuçları bulmayı hedefliyor. Ancak şimdilik Antiokheia, cevaplarından çok soruları olan bir şehir olmaya devam ediyor.