Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremleri yalnızca binalarda değil, Türkiye'nin ulaşım altyapısında da ciddi hasarlar bıraktı. Deprem sonrası yapılan incelemelerde birçok demiryolu hattında rayların S şeklinde burkulduğu, bazı güzergâhların ise kullanılamaz hale geldiği tespit edildi. Afet sonrasında ulaşım ve lojistik ağında yaşanan aksaklıklar, demiryolu üstyapısının depreme karşı güçlendirilmesi konusunu yeniden gündeme taşıdı.
Süleyman Demirel Üniversitesi (SDÜ), bu alanda Türkiye'de ve dünyada önemli bir boşluğu dolduracak çalışmaya imza atıyor. SDÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Ulaştırma Laboratuvarı'nda yürütülen TÜBİTAK-AFAD destekli proje kapsamında, deprem sırasında raylarda oluşan S tipi burkulmaları önleyecek yeni bir sismik güçlendirme yöntemi geliştiriliyor. Projede ayrıca Türkiye'nin kendi koşullarına uygun yerli travers tasarımları üzerinde de çalışmalar yürütülüyor.
KFK Ajans'a konuşan SDÜ Rektörü Prof. Dr. Mehmet Saltan, laboratuvarın sahip olduğu teknolojik altyapının Türkiye'de benzeri bulunmadığını, bazı cihazların ise üniversite tarafından tasarlanarak üretildiğini belirterek, "Burası Türkiye adına önemli bir laboratuvar." dedi.
Saltan, laboratuvarda ulaştırma alanında çok sayıda bilimsel proje yürütüldüğünü ifade ederek, Türkiye'nin iklimine, yük taşımacılığına ve hızlı tren işletmeciliğine uygun milli travers geliştirme çalışmalarında sona gelindiğini, deprem sonrası raylarda oluşan S tipi bozulmaları önlemeye yönelik projenin ise başarıyla devam ettiğini söyledi.
Projede görev alan SDÜ Kalite Koordinatörlüğü Öğretim Görevlisi Dr. Ferhat Çeçen ise Kahramanmaraş depremlerinde gözlemledikleri ray deformasyonlarının ardından bu alanda çalışma başlattıklarını belirtti.
Çeçen, üç boyutlu yazıcılarla ürettikleri yeni travers geometrileri ve ileri analiz yöntemleriyle, deprem sonrasında da kullanılabilirliğini koruyan, daha güvenli bir demiryolu üstyapısı geliştirmeyi hedeflediklerini ifade etti.
"BU LABORATUVARDA TÜRKİYE'DE OLMAYAN CİHAZLAR VAR"
SDÜ Rektörü Prof. Dr. Mehmet Saltan, Ulaştırma Laboratuvarı'nın sahip olduğu altyapının Türkiye'nin sayılı araştırma merkezlerinden biri olduğunu belirtti.
Saltan, laboratuvarda kullanılan bazı test sistemlerinin dünyada da sınırlı sayıda bulunduğunu ifade ederek, şunları söyledi:
"Bu laboratuvarda Türkiye'de hiç olmayan cihazlar var. Dünyada da sayılı olan cihazlar bunlar. Çoğu yerde bu cihazları bulamazsınız. Ama biz üniversitemizde bu laboratuvarımıza bu cihazları kazandırdık. Hatta bazılarını tasarlayarak kendimiz imal ettirdik. Onun için aslında Türkiye adına önemli bir laboratuvardır burası."
Saltan, ulaştırma anabilim dalında görev yapan yedi öğretim üyesinin uluslararası düzeyde bilimsel çalışmalar yürüttüğünü ve laboratuvarda ulaştırmanın birçok alanına yönelik Ar-Ge projelerinin devam ettiğini söyledi.
HEDEF TÜRKİYE'NİN İLK MİLLİ TRAVERSİ
Demiryolu üstyapısının temel elemanlarından biri olan traversler konusunda da önemli çalışmalar yürüttüklerini belirten Saltan, Türkiye'nin kendi şartlarına uygun milli travers geliştirmeyi hedeflediklerini dile getirdi.
"Geçmişte traversler ahşaptan yapılıyordu. Günümüzde daha dayanıklı olması ve doğaya zarar vermemesi adına betonarme ve farklı malzemeler kullanılıyor. Ancak bugüne kadar ülkemizin kendi iklimine, yük durumuna ve hızlı trenlerine uygun bir travers geliştirilmedi. Biz bu laboratuvarda Türkiye'ye has yeni travers geometrileri geliştirdik. Projemiz tamamlanma aşamasına geldi. Amacımız milli bir travers ortaya koymak."
DEPREMDE OLUŞAN S TİPİ BOZULMALAR İNCELENİYOR
Saltan, Kahramanmaraş depremlerinin ardından başlatılan bir diğer önemli projenin ise demiryolu üstyapısının deprem dayanımını artırmaya yönelik olduğunu belirtti.
"Maraş depreminde demiryollarımızda da ciddi hasarlar oluştu. Özellikle S tipi bozulmalar meydana geldi. Bu bozulmaların oluşmadığı, deprem sonrasında da kullanılabilirliğini koruyan bir demiryolu üstyapısını nasıl geliştirebiliriz bunun üzerine çalışıyoruz. Projemiz son aşamalarına geldi ve başarıyla devam ediyor."
"DEPREM SONRASI DA KULLANILABİLECEK DEMİRYOLU HEDEFLİYORUZ"
Projede görev alan SDÜ Kalite Koordinatörlüğü Öğretim Görevlisi Dr. Ferhat Çeçen, çalışmaların Kahramanmaraş depremlerinde gözlemledikleri ray deformasyonları sonrasında başladığını söyledi.
"2023 Kahramanmaraş depreminde demiryolu üstyapısında birçok problem gözlemledik. Özellikle S şeklindeki burkulmalar nedeniyle bazı hatların kullanılamaz hale geldiğini gördük. Bunun üzerine bu alanda proje geliştirmeye karar verdik."
Çeçen, Türkiye'nin yaklaşık 170 yıllık demiryolu geçmişine rağmen kendine özgü travers geometrisinin bulunmadığını belirterek yeni tasarımlar geliştirdiklerini ifade etti.
"Üç boyutlu yazıcılarla ürettiğimiz minyatür traversler üzerinde çok sayıda analiz yaptık. Sonlu eleman modelleriyle desteklediğimiz çalışmalar sonucunda deprem ve dinamik tren yükleri altında daha yüksek performans gösterecek yeni travers geometrileri geliştirdik. Hedefimiz deprem sonrasında da kullanılabilirliğini koruyan, S tipi burkulmaları önleyen yeni nesil bir demiryolu üstyapısı ortaya koymak."
PATENT BAŞVURUSU YAPILDI
TÜBİTAK ile AFAD'ın ortak yürüttüğü 1001 Ulusal Deprem Araştırmaları Programı (UDAP) kapsamında desteklenen 124M618 numaralı proje, 20 Şubat 2025'te başladı.
Çalışmalar kapsamında geliştirilen "Karbon Fiber Takviyeli Demiryolu Üstyapısı Sismik Güçlendirme Yöntemi" için 2025/020615 numarasıyla Türk Patent ve Marka Kurumu'na tescil başvurusu yapıldı.
Proje süresince biri SCI kapsamındaki Q1 uluslararası dergide, diğeri TR Dizin kapsamındaki bilimsel dergide olmak üzere iki akademik makale yayımlandı. Projenin tamamlanmasıyla birlikte, dünya demiryolu tarihinde ilk kez demiryolu üstyapısına yönelik özgün bir sismik güçlendirme yönteminin literatüre kazandırılması hedefleniyor.
