İran’da ekonomik kriz nedeniyle altıncı gününe giren protestolar kanlı bir eşiğe ulaştı. Ülkenin farklı kentlerinde güvenlik güçleri ile göstericiler arasında yaşanan çatışmalarda en az altı kişi hayatını kaybetti. Gelişmeler üzerine ABD Başkanı Donald Trump’tan Tahran yönetimine sert bir uyarı geldi.
Trump, kendisine ait Truth Social platformundan yaptığı açıklamada, İran yönetimini protestoculara yönelik şiddet nedeniyle açıkça tehdit etti. ABD Başkanı, “İran barışçıl göstericileri vurur ve öldürürse — ki bu onların alışkanlığıdır — Amerika Birleşik Devletleri devreye girecektir. Hazırız ve tetikteyiz,” ifadelerini kullandı.
Protestolar Ekonomik Çöküşle Alevlendi
Eylemler, pazar günü başkent Tahran’da esnafın artan fiyatlar ve ekonomik durgunluk nedeniyle kepenk kapatmasıyla başladı. İran riyalinin dolar karşısında tarihinin en düşük seviyesine gerilemesi, toplumsal öfkeyi daha da körükledi. Göstericiler, Cumhuriyet Caddesi ve tarihi Büyük Çarşı çevresinde toplanarak rejim karşıtı sloganlar attı.
Kısa sürede ülke geneline yayılan protestolar; İsfahan, Şiraz, Meşhed, Kirmanşah ve Hemedan gibi büyük kentleri de içine aldı. Başkentin bazı bölgelerinde güvenlik güçleri kalabalığı dağıtmak için göz yaşartıcı gaz kullandı.
Can Kayıpları İlk Kez Doğrulandı
Devrim Muhafızları’na yakınlığıyla bilinen Fars Haber Ajansı, perşembe günü Çaharmahal ve Bahtiyari eyaletine bağlı Lordegan’da iki, Lorestan eyaletinin Azna kentinde ise üç kişinin çatışmalarda öldüğünü duyurdu. Devlet televizyonu ise batıdaki Kuhdeşt kentinde bir güvenlik görevlisinin gece saatlerinde çıkan olaylarda hayatını kaybettiğini açıkladı.
Bu ölümler, protestoların tırmanmasından bu yana bildirilen ilk can kayıpları olarak kayda geçti.
Üniversiteler Ayakta, Monarşi Sloganları Duyuldu
Üniversite öğrencilerinin de eylemlere katılmasıyla protestolar yeni bir boyut kazandı. Tahran başta olmak üzere birçok kentte kampüslerde toplanmalar yaşandı. Tahran Üniversitesi’nde gözaltına alınan bazı öğrencilerin 24 saat içinde serbest bırakıldığı bildirildi.
Gösteriler sırasında, 1979’da devrilen Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin oğlu Veliaht Prens Rıza Pehlevi lehine sloganlar atılması dikkat çekti. Bazı gruplar, monarşinin yeniden kurulmasını savunan söylemlerle rejime açık meydan okudu.
En Büyük Toplumsal Hareketlerden Biri
Resmi verilere göre İran’da aralık ayında gıda fiyatları yıllık bazda yüzde 72 arttı. Sağlık hizmetleri ve ilaç fiyatlarındaki artış yüzde 50’yi bulurken, yıllık enflasyon yüzde 42,2 olarak açıklandı.
Uzmanlar, bu protestoları 2022’de Mahsa Amini’nin ahlak polisi gözetiminde hayatını kaybetmesinin ardından patlak veren ve yüzlerce kişinin öldüğü kitlesel gösterilerden bu yana İran’daki en büyük toplumsal hareket olarak değerlendiriyor.
İran’daki gelişmelerin hem bölgesel hem de küresel yankılarının artması beklenirken, Trump’ın açıklamaları Washington–Tahran hattında tansiyonun daha da yükselebileceğine işaret ediyor.
