Türkiye genelinde geriye dönük olarak bakıldığında son 45 yılda gerçekleşen iç göç, sanayileşme ve ulaşım yatırımları, kentlerin gelişim yönünü önemli ölçüde değiştirdi. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) verilerine dayanan araştırmaya göre, 1975-2020 yılları arasında 81 ilin 44'ünde kentsel ağırlık merkezi batıya kaydı.
Türkiye'deki şehirlerin mekânsal gelişimini ortaya koyan araştırma, kentlerin yalnızca nüfus açısından değil, yerleşim düzeni bakımından da önemli bir dönüşüm geçirdiğini gösterdi. Global Human Settlement Layer (GHSL) verileri kullanılarak hazırlanan analizde, son 45 yılda özellikle göç hareketleri, sanayi yatırımları ve yeni ulaşım koridorlarının şehirlerin büyüme yönünü belirlediği ifade edildi.
44 ilde batıya doğru büyüme görüldü
Araştırmaya göre Türkiye'deki 81 ilin 44'ünde kentsel yerleşimlerin ağırlık merkezi batıya doğru hareket etti. Uzmanlar, bu değişimin temel nedenleri arasında ekonomik yatırımların yoğunlaştığı bölgeler, yeni sanayi alanları, otoyol projeleri ve nüfus hareketlerini gösteriyor.
Her ilin coğrafi yapısı ve yatırım dinamikleri farklı olsa da, genel eğilim batı yönlü büyüme olarak öne çıktı.
En dikkat çeken değişim Muğla'da yaşandı
Verilere göre batı yönünde en büyük değişim Muğla'da gerçekleşti. Kentin ağırlık merkezi yaklaşık 7,3 kilometre batıya kayarak Türkiye'de ilk sırada yer aldı.
Araştırmada öne çıkan diğer şehirler ise şöyle sıralandı:
-
Muğla: 7,3 kilometre batıya kaydı.
-
Balıkesir: 7,5 kilometre kuzeye kayarak kuzey yönlü en büyük değişimi gösterdi.
-
Konya: 4 kilometre güneye yöneldi.
-
Isparta ve Antalya: Genel eğilimin aksine yaklaşık 5,5 kilometre doğuya kaydı.
Özellikle Isparta ve Antalya'nın doğu yönlü büyümesi, Türkiye genelindeki batı eğiliminden ayrışan önemli örnekler arasında gösterildi.
İstanbul ve Ankara kuzeybatı yönünde büyüdü
Araştırma, Türkiye'nin en büyük iki kenti olan İstanbul ve Ankara'daki gelişim yönünü de ortaya koydu.
Buna göre;
-
İstanbul'un kentsel ağırlık merkezi 5,4 kilometre batıya, 3,3 kilometre kuzeye hareket etti.
-
Ankara'da ise ağırlık merkezi 2,9 kilometre batıya ve 5,3 kilometre kuzeye kaydı.
Uzmanlar, bu değişimde yeni yerleşim alanları, ulaşım projeleri ve şehirlerin büyüme stratejilerinin etkili olduğunu belirtiyor.
Şehir planlamasında yol gösterici olacak
Uzmanlara göre söz konusu çalışma, yalnızca geçmişte yaşanan değişimi ortaya koymakla kalmıyor; gelecekte yapılacak şehir planlamaları için de önemli veriler sunuyor.
Kentsel dönüşüm projeleri, yeni ulaşım ağları, sanayi bölgelerinin konumu ve altyapı yatırımlarının planlanmasında bu tür mekânsal analizlerin karar vericilere önemli katkı sağlayacağı ifade ediliyor.