Darbenin İlk Saatleri… Isparta Alarm Verdi
Takvimler 15 Temmuz 2016 Cuma gününü gösteriyordu. Türkiye, sıcak bir yaz akşamını yaşarken, saatler ilerledikçe Cumhuriyet tarihinin en kritik gecelerinden biri başlayacaktı. Fethullahçı Terör Örgütü’nün (FETÖ) Türk Silahlı Kuvvetleri içerisine sızan mensupları tarafından hazırlanan darbe planı, Millî İstihbarat Teşkilatı’nın (MİT) elde ettiği bilgilerle deşifre oldu.
Saat 16.00 sıralarında MİT tarafından Genelkurmay Başkanlığı’na ilk ihbar ulaştırıldı. Yaklaşık yarım saat sonra hazırlanan ikinci raporda ise Türk Silahlı Kuvvetleri içerisindeki bazı unsurların kalkışma hazırlığında olduğu bilgisi paylaşıldı.
İddialara göre darbeciler, 16 Temmuz sabahı saat 05.00’te başlatmayı planladıkları girişimi, planlarının ortaya çıkmasının ardından erkene çekti.
Saatler 21.00’i Gösterirken…
Akşam saatlerinde Türkiye’nin birçok kentinde tanklar kışlalardan çıkmaya başladı.
Ankara semalarında F-16 savaş uçakları alçak uçuş yaparken, İstanbul’da Boğaziçi Köprüsü askerler tarafından trafiğe kapatıldı.
Genelkurmay Başkanlığı çevresinden silah sesleri yükselirken, TRT binası ve kritik kamu kurumları hedef alınmaya başlandı.
Henüz milyonlarca vatandaş yaşananların ne olduğunu anlamaya çalışırken, Türkiye’nin dört bir yanında telefonlar susmuyor, sosyal medya üzerinden peş peşe görüntüler paylaşılıyordu.
Isparta’da İlk Bilgiler Gökçay’da Geldi
O saatlerde dönemin TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu Başkanı ve AK Parti Isparta Milletvekili Süreyya Sadi Bilgiç, eşi Afife Bilgiç ile birlikte Gökçay Mesireliği’ndeydi.
- İstanbul ve Ankara’dan gelen telefonlar art arda gelmeye başladı.
- Boğaziçi Köprüsü tanklarla kapatılmıştı.
- Pendik’te zırhlı araçlar sokaklara çıkmıştı.
- Ankara semalarında savaş uçakları uçuyor, Genelkurmay Başkanlığı çevresinden silah sesleri geliyordu.
İlk anda bunun büyük çaplı bir terör saldırısı olabileceği değerlendirildi.
Ancak Ankara’daki siyasetçiler, bürokratlar ve gazetecilerle yapılan telefon görüşmeleri, yaşananların çok daha büyük bir kalkışma olduğunu ortaya koydu.
Bilgiç’in yaptığı değerlendirme tek cümlede özetleniyordu:
“Emir-komuta zinciri dışında hareket eden bir cunta var. Türkiye darbe girişimiyle karşı karşıya.”
Isparta’da Kriz Yönetimi Başladı
Bilgilerin netleşmesiyle birlikte Isparta’da da devlet kurumları harekete geçti.
Vali Şehmus Günaydın, Emniyet Müdürlüğü, İl Jandarma Komutanlığı ve diğer güvenlik birimleriyle koordinasyonu sağladı.
Kentte olağanüstü güvenlik tedbirleri alınmaya başlandı.
Polis izinleri kaldırıldı.
Görevli olmayan emniyet personeli birimlerine çağrıldı.
Valilikte kriz yönetimi oluşturulurken, kentte yaşanabilecek olası gelişmelere karşı tüm senaryolar değerlendirilmeye başlandı.
Jandarma’da Kritik Karar
Darbe girişiminin başlamasının ardından Ankara’dan İl Jandarma Komutanlığı’na sıkıyönetim ilan edildiğine ilişkin emir ulaştı.
Dönemin İl Jandarma Komutanı Albay İsmail Cömert, emri aldıktan sonra vakit kaybetmeden karargâha geçti.
Edinilen bilgilere göre Cömert, personelini toplayarak sıkıyönetim emrini tanımadığını belirtti ve birlik içerisindeki tüm personelin yalnızca kendi emirlerini uygulayacağını bildirdi.
Mühimmat depoları kontrol altına alındı.
Birlik içerisindeki hareketlilik yakından takip edilmeye başlandı.
Ankara’daki meslektaşlarıyla yaptığı görüşmelerde Genelkurmay Başkanlığı’nın darbeciler tarafından baskı altına alındığı bilgisini alan Cömert, ikinci kez personeline hitap ederek hiçbir şekilde darbecilerin emirlerinin uygulanmaması talimatını verdi.
Tugayda Gerilim Yükseldi
Daha sonra Harp Okulu’ndan dönem arkadaşı olan dönemin Tugay Komutanı Tuğgeneral Mustafa Kurutmaz ile görüşen İl Jandarma Komutanı Albay İsmail Cömert’in burada dikkat çeken bir diyalog yaşadığı ileri sürüldü.
İddialara göre Cömert, darbe emirlerini tanımadığını belirterek, “Bu emri uygulamıyorum. Birliğime de uygulatmıyorum. Beni etki altına almaya çalışırsanız gerekirse sizinle çatışırız.” ifadelerini kullandı.
Görüşmenin ardından İl Jandarma Komutanlığı’nın tamamen valilik emrinde hareket edeceği bildirildi.
Valiliğe Kritik Bilgi Ulaştı
İl Jandarma Komutanı Cömert, tugaydaki gelişmeleri ve Eğirdir Dağ Komando Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlığı’nda eğitim gören Kara Harp Okulu öğrencilerinin Ankara’ya sevk edilebileceği yönündeki bilgileri dönemin Valisi Şehmus Günaydın’a iletti.
Bu bilgi, gecenin ilerleyen saatlerinde Isparta’da alınacak en kritik kararların başlangıcı oldu.
Çünkü iddialara göre, Eğirdir’deki askeri öğrencilerin otobüslerle Süleyman Demirel Havalimanı’na getirilmeleri, buradan da askeri kargo uçaklarıyla Ankara başta olmak üzere kritik noktalara sevk edilmeleri planlanıyordu.
Vali Günaydın, bu ihtimal üzerine Emniyet Müdürlüğü, İl Jandarma Komutanlığı ve diğer güvenlik birimleriyle birlikte yeni bir kriz planını devreye aldı.
Havalimanındaki Kritik Dakikalar ve Tarihe Geçen Telsiz Emirleri
Gecenin ilerleyen saatlerinde Isparta’ya ulaşan istihbaratlar, darbe girişiminin kent açısından en kritik safhasını oluşturdu. Eğirdir Dağ Komando Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlığı’nda komando eğitimi gören Kara Harp Okulu öğrencilerinin otobüslerle Süleyman Demirel Havalimanı’na götürülerek askeri nakliye uçaklarıyla Ankara başta olmak üzere farklı noktalara sevk edileceği yönündeki bilgiler üzerine güvenlik güçleri alarma geçti.
Vali Şehmus Günaydın’ın koordinasyonunda Emniyet Müdürlüğü, İl Jandarma Komutanlığı ve diğer kamu kurumları arasında anlık koordinasyon sağlandı. Kentin giriş ve çıkışları ile havalimanına ulaşan güzergâhlarda olağanüstü tedbirler alınmaya başlandı.
İl Özel İdaresi de Harekete Geçti
Saatler gece yarısına yaklaşırken yalnızca güvenlik güçleri değil, kamu kurumları da seferber edildi.
İl Özel İdaresi bünyesindeki iş makineleri, kamyonlar ve ağır tonajlı araçlar Makine Parkı’ndan çıkarılarak Süleyman Demirel Havalimanı’na ulaşımı sağlayan ana güzergâhlara yönlendirildi.
İddialara göre, saat 00.15 sıralarında çok sayıda iş makinesi ve hizmet aracı kritik kavşaklara konuşlandırıldı.
Amaç, herhangi bir askeri sevkiyatın havalimanına ulaşmasını engellemekti.
Yollar kontrollü şekilde kapatılırken, ekipler olası hareketliliğe karşı beklemeye başladı.
20’den Fazla Otobüs Yola Çıktı İddiası
Aynı saatlerde Isparta Tugay Komutanlığı’ndan çıkan 20’den fazla sivil otobüsün Eğirdir yönüne hareket ettiği bilgisi güvenlik birimlerine ulaştı.
Edinilen bilgilere göre bu araçların Eğirdir Dağ Komando Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlığı’ndaki Kara Harp Okulu öğrencilerini alarak Süleyman Demirel Havalimanı’na götürmesinin planlandığı değerlendirildi.
Valilik, emniyet ve jandarma ekipleri vakit kaybetmeden harekete geçti.
Atabey Kavşağı’nda Tarihi Müdahale
Saatler 16 Temmuz 2016’yı gösterirken, güvenlik güçleri Atabey Kavşağı’nda kritik bir noktada konuşlandı.
İddialara göre dönemin Emniyet Müdür Yardımcısı Kamuran Koç tarafından otobüslerin ilerlemesine izin verilmeyeceği bildirildi.
Araçların geri dönmesi istendi.
Bölgede polis ekipleri geniş güvenlik önlemi aldı.
Bu müdahalenin ardından konvoyun ilerleyemediği ve geri döndüğü ileri sürüldü.
Telsiz Kayıtlarına Yansıyan Talimat
Darbe girişiminin ardından yürütülen soruşturmalar kapsamında kamuoyuna yansıyan telsiz konuşmaları ise gecenin en kritik anlarından biri olarak kayıtlara geçti.
Dönemin Emniyet Müdür Vekili Alper Aygün tarafından telsizden verilen talimatta şu ifadeler yer aldı:
“Bu emri hem ben veriyorum hem de 1910 (Vali) emridir. Kesinlikle vur emri istasyonlarımız için geçerlidir. Kesinlikle otobüsler yakılacak. Mukavemet gösterene aynı şekilde karşılık verilecek.”
Ardından Emniyet Müdür Yardımcısı Kamuran Koç’un, “Doğrudur, talimat anlaşıldı.” sözleri telsiz kayıtlarına yansıdı.
Bir diğer anonsunda ise ekiplerin bireysel hareket etmemesi, yalnızca amirlerinden gelecek talimatlarla hareket etmeleri istendi.
Bu kayıtlar, ilerleyen yıllarda kamuoyuna yansıyan belgeler arasında yer aldı.
Havalimanında Nefes Kesen Bekleyiş
Karayollarında tedbirler sürerken gözler bu kez Süleyman Demirel Havalimanı’na çevrildi.
Milletvekili Süreyya Sadi Bilgiç ile Vali Şehmus Günaydın havalimanına geçti.
Kontrol kulesinde kriz yönetimi oluşturuldu.
Askeri hareketlilik anbean takip edilirken, olası bir iniş girişimine karşı kule personeli sürekli telsiz bağlantısı kurdu.
İddialara göre Isparta hava sahasına yaklaşan askeri nakliye uçaklarına gerekli uyarılar yapıldı.
“İniş Yapmayın” Uyarısı
Kule ile yapılan görüşmeler sırasında havalimanına yaklaşan askeri uçaklara iniş izni verilmeyeceği bildirildi.
İddialara göre, uyarılara rağmen yaklaşmanın sürmesi üzerine çok daha sert bir mesaj iletildi.
“Sakın iniş yapmaya kalkışmayın. Aksi halde müdahale edilir.”
Daha sonraki yıllarda Süreyya Sadi Bilgiç, yaptığı değerlendirmelerde, havalimanına herhangi bir askeri sevkiyatın gerçekleşmemesinin darbe girişiminin seyri açısından önemli olduğunu ifade etti.
Jandarma Devletin Yanında Tavır Aldı
Gece boyunca İl Jandarma Komutanlığı da tüm birliklerine yalnızca valilikten ve kendi komuta zincirinden gelen emirlerin uygulanacağını bildirdi.
İddialara göre darbeciler tarafından farklı kanallardan verilen talimatların hiçbirine uyulmadı.
İl Jandarma Komutanlığı bünyesindeki personel mühimmat depolarını ve kritik tesisleri kontrol altında tuttu.
Böylece kentteki jandarma gücünün darbe girişiminde kullanılmasının önüne geçildi.
Kriz Masası Genişledi
Valilikte oluşturulan kriz merkezinde Emniyet Müdürlüğü, İl Jandarma Komutanlığı, belediye, İl Özel İdaresi ve diğer kamu kurumlarının yöneticileri gece boyunca koordinasyon içinde çalıştı.
Kent genelindeki tüm gelişmeler dakika dakika takip edilirken, olası yeni hareketliliklere karşı alternatif planlar hazırlandı.
Saatler ilerledikçe darbe girişiminin yalnızca Ankara ve İstanbul’u değil, Türkiye’nin tamamını hedef alan organize bir kalkışma olduğu netleşmeye başladı.
Bunun üzerine Isparta’da da ikinci aşama plan devreye alındı.
Vatandaşların demokrasiye sahip çıkması için meydanlara davet edilmesi kararlaştırıldı.
Isparta 27 Gün Demokrasi Nöbeti Tuttu
Gece yarısına doğru Türkiye’nin birçok noktasında darbe girişimine karşı direniş büyürken, Isparta’da da kriz yönetiminin ikinci aşamasına geçildi. Valilikte sürdürülen koordinasyonun yanı sıra siyasi partiler, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları da gelişmeleri yakından takip ediyordu.
AK Parti İl Başkanlığı’nda Olağanüstü Toplantı
Darbe girişiminin boyutunun netleşmesinin ardından AK Parti Isparta İl Başkanlığı’nda olağanüstü toplantı gerçekleştirildi.
Dönemin TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu Başkanı ve AK Parti Milletvekili Süreyya Sadi Bilgiç, İl Başkanı Osman Zabun ve parti yöneticileri gelişmeleri değerlendirdi.
Toplantıda ortak kanaat oluştu.
Demokrasiye sahip çıkılacak, halk meydanlara davet edilecek ve darbe girişimine karşı topyekûn mücadele verilecekti.
Camilerden Selalar Yükseldi
Alınan kararların ardından Isparta Müftülüğü ile irtibata geçildi.
Gece boyunca kent merkezi ve ilçelerdeki camilerden sela sesleri yükselmeye başladı.
O gece okunan selalar yalnızca dini bir gelenek değildi.
Asırlardır milleti birlik ve beraberliğe çağıran bu çağrı, 15 Temmuz gecesinde demokrasiye sahip çıkmanın da simgesi oldu.
Selaların ardından kent merkezinde hareketlilik başladı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Çağrısıyla Meydanlar Doldu
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın televizyon bağlantısıyla yaptığı, “Milletimizi meydanlara davet ediyorum.” çağrısı Isparta’da da karşılık buldu.
Binlerce vatandaş ellerinde Türk bayraklarıyla Kaymakkapı Meydanı, Valilik önü, AK Parti İl Başkanlığı çevresi ve kentin birçok noktasında toplandı.
Genç, yaşlı, kadın, erkek demeden binlerce kişi sabaha kadar meydanlardan ayrılmadı.
Vatandaşlar tekbirler ve sloganlar eşliğinde darbe girişimine tepki gösterirken, polis ekipleri de meydanlarda güvenlik önlemlerini artırdı.
Süreyya Sadi Bilgiç Ankara’ya Hareket Etti
Isparta’daki kriz yönetiminin ardından Milletvekili Süreyya Sadi Bilgiç kara yoluyla Ankara’ya hareket etti.
Polatlı yakınlarında darbecilere ait tanklar ve zırhlı araçlarla karşılaşan Bilgiç’in, vatandaşlar ve polis ekipleriyle birlikte yaklaşık iki buçuk saat süren direnişe destek verdiği daha sonra yaptığı açıklamalarda yer aldı.
Bilgiç daha sonra bombalar altında çalışmalarını sürdüren Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne ulaştı.
Isparta’nın Kahraman Evlatları Şehit Düştü
15 Temmuz gecesi Isparta da en ağır bedellerden birini verdi.
Kadroları Isparta Emniyet Müdürlüğü’nde bulunan, geçici görevle Ankara Gölbaşı Özel Harekât Daire Başkanlığı’nda görev yapan Özel Harekât polisleri Akif Altay, Muhsin Kiremitçi ve Mehmet Karacatilki, darbecilerin düzenlediği bombalı saldırıda şehit oldu.
Şehit polislerden Akif Altay Burdur’da, Muhsin Kiremitçi Konya’da, Mehmet Karacatilki ise Osmaniye’de son yolculuğuna uğurlandı.
Dönemin Valisi Şehmus Günaydın, şehit polislerin isimlerinin eğitim kurumlarında yaşatılması için çalışma başlatıldığını açıkladı.
27 Gün Süren Demokrasi Nöbeti
15 Temmuz gecesi başlayan demokrasi nöbeti, yalnızca bir gecelik olmadı.
Ispartalılar, Kaymakkapı Meydanı başta olmak üzere kentin çeşitli noktalarında tam 27 gün boyunca nöbet tuttu.
7 Ağustos 2016’da düzenlenen Demokrasi ve Şehitler Mitingi’ne kadar devam eden nöbetlerde binlerce kişi her akşam meydanlarda buluştu.
Siyasi partiler, sivil toplum kuruluşları, kamu kurumları ve vatandaşlar ortak bir duruş sergiledi.
FETÖ Operasyonları Başlatıldı
Darbe girişiminin bastırılmasının ardından Isparta Cumhuriyet Başsavcılığı’nın koordinesinde geniş kapsamlı soruşturmalar başlatıldı.
FETÖ ile bağlantılı olduğu değerlendirilen askerler, polisler, hâkimler, savcılar, akademisyenler ve kamu görevlileri hakkında adli ve idari işlemler yürütüldü.
Kentte çok sayıda kişi gözaltına alındı, tutuklandı ya da kamu görevinden ihraç edildi.
10 Yıl Sonra Aynı Hafıza
Aradan geçen 10 yıla rağmen 15 Temmuz gecesi Isparta’da yaşananlar hafızalardaki yerini koruyor.
Valilikte oluşturulan kriz merkezi, İl Jandarma Komutanlığı’nın aldığı tutum, emniyet birimlerinin koordinasyonu, Süleyman Demirel Havalimanı çevresinde alınan tedbirler, Atabey Kavşağı’nda durdurulan otobüsler, İl Özel İdaresi’nin kritik noktalarda yürüttüğü çalışmalar, camilerden yükselen selalar ve meydanları dolduran binlerce vatandaş, o gecenin Isparta’da öne çıkan gelişmeleri olarak kayıtlara geçti.
15 Temmuz gecesi, Türkiye’nin dört bir yanında olduğu gibi Isparta’da da devlet kurumları, güvenlik güçleri ve vatandaşların ortak refleksiyle demokrasiye sahip çıkılan tarihi bir gece olarak hafızalara kazındı. Aradan geçen 10 yılın ardından o gece yaşananlar, hem Isparta’nın hem de Türkiye’nin yakın tarihindeki en önemli dönüm noktalarından biri olarak anılmaya devam ediyor.