Anayasa Mahkemesi tarafından açıklanacak olan zam kararı milyonlarca emekli tarafından büyük bir heyecan içerisinde bekleniyor.
Memur emeklilerinin 2023 senesinde kapsam dışında bırakıldığı iddia edilen 25 bin TL’lik seyyanen zamla ilgili davada önemli bir aşama geride kaldı. Peki olası bir hak kazanımı gerçekleşirse neden yalnızca memur emeklilerinin maaşları gündeme gelecek? İşçi emeklileri bu artıştan neden yararlanamayacak?
Anayasa Mahkemesi’nin memur emeklilerinin seyyanen zam talebiyle ilgili dosyada birleştirme kararı alması, yıllardır devam eden tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.
Avukat Ali Erdem Gündoğan’ın aktardığı bilgilere göre AYM, 6 Ağustos’ta ikinci başvuruyu ilk dosyayla birleştirdi ve ilk dosyayı pilot dosya olarak belirledi. Böylece iki ayrı başvuru tek dosyada toplandı.
Gündoğan, usul ve prosedür aşamasının tamamlandığını, bundan sonraki sürecin AYM’nin vereceği nihai karara kaldığını belirtti.
MEMUR EMEKLİSİNE 25 BİN TL EK ÖDEME GÜNDEMDE
Davada olumlu karar çıkması halinde, 2023 Temmuz ayında memurlara yapılan seyyanen artışın memur emeklilerine de uygulanması gündeme gelebilecek.
İddialara göre böyle bir karar verilmesi halinde memur emeklilerinin aylıklarına yaklaşık 25 bin TL tutarında ek ödeme yansıyabilecek.
Bunun yanı sıra 2023 Temmuz ayından itibaren geriye dönük ödeme yapılması da söz konusu olabilecek. Gündoğan’ın açıklamasına göre bu tutarın bazı emekliler açısından yaklaşık 1 milyon TL seviyesine ulaşabileceği öne sürülüyor.
Ancak burada dikkat çeken asıl nokta, olası düzenlemenin bütün emeklileri kapsamaması.
ASIL SORU: İŞÇİ EMEKLİSİ NEDEN YARARLANAMIYOR?
Türkiye’de emekliler açısından yıllardır tartışılan konulardan biri, farklı statülerde bulunan emeklilerin maaş ve ek ödeme uygulamalarındaki farklılıklar.
Memur emeklileri ile işçi emeklileri aynı emeklilik sisteminin içerisinde değerlendirilse de aylıkların belirlenmesi ve geçmişte yapılan bazı ek ödemeler bakımından farklı hukuki ve idari kurallara tabi olabiliyor.
2023 yılında memur maaşlarına yapılan seyyanen artış da bu tartışmanın önemli başlıklarından biri oldu.
Söz konusu artış aktif görevdeki memurlara uygulanırken, memur emeklilerinin aynı artıştan yararlanıp yararlanamayacağı ayrı bir hukuki tartışmaya dönüştü.
Bugün AYM önündeki dava da esas olarak bu noktaya dayanıyor.
Dolayısıyla AYM’nin olası bir kabul kararı, işçi emeklilerine otomatik olarak 25 bin TL zam yapılacağı anlamına gelmiyor.
NEDEN İŞÇİ EMEKLİSİ İÇİN AYNI DAVA YOK?
Buradaki temel ayrım, söz konusu davanın doğrudan 2023 yılında memurlara yapılan seyyanen artışın memur emeklilerine de uygulanıp uygulanamayacağıyla ilgili olması.
Başka bir ifadeyle mesele, “Bütün emeklilerin maaşı 25 bin TL artırılsın” şeklindeki genel bir talep değil.
Davanın merkezinde, memur olarak görev yapanlarla memur emeklileri arasındaki ücret ve emeklilik aylığı uygulamasının hukuki eşitliği bulunuyor.
Bu nedenle AYM’nin memur emeklileri lehine karar vermesi halinde ortaya çıkabilecek sonuç, işçi emeklilerine doğrudan uygulanmayabilir.
İşçi emeklileri açısından ise farklı bir hukuki düzenleme veya ayrı bir yasal değişiklik gerekebilir.
AYNI EMEKLİLİK, FARKLI MUAMELE TARTIŞMASI
Bu durum milyonlarca işçi emeklisinin de şu soruyu sormasına neden oluyor:
“Memur emeklisine 25 bin TL ek ödeme gündeme gelirken işçi emeklisine neden aynı ödeme yapılmıyor?”
Aslında tartışmanın en kritik noktası da burada.
Emekli aylıkları arasındaki farklar yalnızca son dönemde yapılan zamlarla ortaya çıkmıyor. Çalışma statüsü, prim günleri, prime esas kazanç, aylık bağlama sistemi ve geçmişte yapılan yasal değişiklikler de emekli aylığının belirlenmesinde etkili oluyor.
Bu nedenle memur emeklileri lehine çıkabilecek bir AYM kararı, Türkiye’de emekliler arasındaki gelir farkları tartışmasını daha da büyütebilir.
“YÜZDE 100’Ü AŞABİLİR” İDDİASI
Avukat Ali Erdem Gündoğan’ın değerlendirmesine göre, 25 bin TL’lik seyyanen artışın uygulanması halinde en düşük memur emekli aylığında çok yüksek oranlı bir artış ortaya çıkabilecek.
Mevcut maaş seviyesi dikkate alındığında, bazı memur emeklileri açısından artış oranının yüzde 100’ü aşabileceği ifade ediliyor.
Ancak burada önemli bir ayrıntı var:
Bu rakamlar henüz kesinleşmiş bir zam anlamına gelmiyor.
AYM’nin vereceği kararın içeriği ve kararın nasıl uygulanacağı belirlenmeden, tüm memur emeklilerinin maaşına kesin olarak 25 bin TL ekleneceğini söylemek mümkün değil.
Aynı şekilde geriye dönük yaklaşık 1 milyon TL’lik ödeme iddiası da kararın sonucuna ve uygulanacak hesaplamalara bağlı olacak.
İŞÇİ EMEKLİLERİ İÇİN BEKLENTİ NE?
Olası bir AYM kararı memur emeklileri açısından önemli bir sonuç doğurursa, işçi emeklileri açısından da yeni bir tartışmanın başlaması beklenebilir.
Çünkü emekliler arasındaki maaş farklılıkları uzun süredir kamuoyunun gündeminde.
Bir kesimin geçmişte yapılan bir düzenlemeden yararlanması, başka bir kesimin ise aynı artıştan yararlanamaması durumunda “eşitlik” tartışmasının yeniden gündeme gelmesi kaçınılmaz görünüyor.
Ancak mevcut dava üzerinden işçi emeklilerine de otomatik olarak 25 bin TL ödeme yapılacağını söylemek hukuken doğru olmaz.
İşçi emeklilerinin de benzer bir artıştan yararlanabilmesi için ayrıca yasal düzenleme yapılması veya kendi statülerini ilgilendiren farklı bir hukuki sürecin ortaya çıkması gerekebilir.
GÖZLER ANAYASA MAHKEMESİ’NDE
Şimdi milyonlarca memur emeklisi açısından kritik soru AYM’nin vereceği karar.
Olumlu bir karar çıkması halinde yalnızca 25 bin TL’lik seyyanen zam tartışması değil, 2023 yılından bu yana oluştuğu öne sürülen geriye dönük alacaklar da yeniden hesaplanacak.
Fakat kararın etkisi memur emeklileriyle sınırlı kalmayabilir.
Çünkü olası karar, Türkiye’de yıllardır tartışılan “Emekli neden statüsüne göre farklı maaş alıyor?” sorusunu yeniden ülke gündeminin en önemli başlıklarından biri haline getirebilir.
Özellikle işçi emeklileri açısından ise asıl beklenti, yalnızca memur emeklilerine yönelik olası bir artış değil, emekliler arasındaki gelir farklarını azaltacak daha kapsamlı bir düzenlemenin yapılıp yapılmayacağı olacak.
Not: Haberde yer verilen AYM süreci, 25 bin TL tutarı ve yaklaşık 1 milyon TL geriye dönük alacak iddiası, Avukat Ali Erdem Gündoğan’ın açıklamalarına dayanmaktadır. AYM tarafından nihai karar verilmeden bu rakamların kesinleşmiş bir ödeme hakkı olarak değerlendirilmemesi gerekir.
