Isparta'nın Yalvaç ilçesinde gerçekleştirilen bilimsel araştırmalar, bölgenin milyonlarca yıl önce birbirinden farklı memeli hayvanlara ev sahipliği yaptığını ortaya koydu. Tokmacık başta olmak üzere farklı noktalarda bulunan fosiller arasında fil ve gergedanların yanı sıra zürafa, at ve sırtlan gibi hayvanların izleri de yer aldı. Araştırmada ortaya çıkan en dikkat çekici bulgulardan biri ise Anadolu'nun Geç Miyosen dönemine ait fosil kayıtlarında ilk kez tanımlanan bir hortumlu memeli oldu.
Bugün Isparta denildiğinde bir çok kişinin aklına öncelikle gül bahçeleri, lavanta tarlaları, Süleyman Demirel Üniversitesi ve Eğirdir Gölü geliyor. Fakat şehrin milyonlarca yıl öncesine uzanan geçmişi, bugünkü doğal güzelliklerinden çok daha farklı bir tablo ortaya koyuyor. Yalvaç ilçesinde yapılan paleontolojik araştırmalar, bu toprakların bir zamanlar devasa memelilerin dolaştığı bir yaşam alanı olduğunu gösteriyor.
Bu geçmişin en önemli kanıtları ise Yalvaç'a bağlı Tokmacık çevresinde ve ilçenin farklı noktalarında ortaya çıkarılan fosiller.
Yalvaç'ta milyonlarca yıllık fosil izleri bulundu
Isparta'nın Yalvaç ilçesi, uzun yıllardır bilim insanlarının fosil araştırmaları yürüttüğü bölgeler arasında yer alıyor. Özellikle Tokmacık çevresinde bulunan fosiller, bölgenin tarih öncesi doğal yaşamına ilişkin önemli bilgiler sunuyor.
Bu alandaki bilimsel çalışmalardan biri, 2017 ve 2018 yıllarında gerçekleştirilen Isparta Karasal Neojeni Yüzey Araştırması oldu. Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle yürütülen projede, Yalvaç'ın farklı noktalarında yeni fosil alanları tespit edildi.
Süleyman Demirel Üniversitesi ve Ege Üniversitesi araştırmacılarının da yer aldığı çalışmada, Tokmacık'taki bilinen fosil alanı yeniden incelenirken Dedeçam köyündeki Pamuklu mevkii ile Kuyucak köyündeki İldere ve Belez Güneyi mevkilerinde üç yeni fosil lokalitesi belirlendi.
Araştırmacılar bu alanlarda çok sayıda iyi korunmuş omurgalı fosiline ulaştı.
Fosiller 7-8 milyon yıl öncesine uzanıyor
Yalvaç'ta ortaya çıkarılan fosillerin en dikkat çekici özelliklerinden biri taşıdıkları yaş.
Yalvaç Müzesi ve bilimsel araştırmalarda yer alan bilgilere göre Tokmacık çevresindeki fosiller yaklaşık 7-8 milyon yıl önceye, Geç Miyosen dönemine tarihlendiriliyor.
Araştırmacılar, fosillerin yaşını belirlemek için hayvan kalıntılarını Avrupa ve Asya'daki benzer fosil örnekleriyle karşılaştırdı. 2019 yılında yayımlanan bilimsel makalede Yalvaç Havzası'ndaki dört fosil alanının da Geç Miyosen döneminin Erken Turoliyen evresine, MN 11 memeli zonuna ait olduğu belirtildi.
Bu bulgular, bugünkü Yalvaç çevresinin milyonlarca yıl önce nasıl bir doğal yaşama sahip olduğunu anlamak açısından önemli bir kaynak oluşturuyor.
Isparta topraklarında hangi hayvanlar yaşıyordu?
Araştırmada tespit edilen fosiller, Yalvaç Havzası'nda oldukça çeşitli bir memeli topluluğunun yaşadığını ortaya koydu.
Bilimsel çalışmada tanımlanan hayvan grupları arasında şu canlılar bulunuyor:
-
Filler ve hortumlular: Choerolophodon ve Zygolophodon gibi hortumlu memelilere ait fosiller belirlendi.
-
Gergedanlar: Ceratotherium neumayri ve Chilotherium cinsine ait kalıntılar tespit edildi.
-
Atlar: Hipparion cinsine ait farklı formların bölgede yaşadığı belirlendi.
-
Zürafalar: Palaeotragus ve Helladotherium gibi zürafa ailesine ait canlıların izlerine ulaşıldı.
-
Boynuzlu memeliler: Gazella, Palaeoryx ve Prostrepsiceros gibi türler araştırmada yer aldı.
-
Etçil memeliler: Adcrocuta eximia adlı büyük sırtlanın fosil kayıtları da tespit edildi.
Bu çeşitlilik, Yalvaç'ın yalnızca birkaç büyük hayvanın yaşadığı bir bölge olmadığını, farklı beslenme alışkanlıklarına sahip çok sayıda memeli türünün aynı coğrafyada bulunduğunu gösteriyor.
Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu: Anadolu'da ilk kez tanımlandı
Yalvaç'taki fosil araştırmasını bilimsel açıdan daha da önemli hale getiren ayrıntılardan biri Tokmacık'ta bulunan Zygolophodon kalıntısı oldu.
2019 yılında Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi'nde yayımlanan araştırmada, Zygolophodon cinsine ait bulgunun Anadolu'nun Geç Miyosen yaşlı çökellerinde bilinen ilk örnek olduğu belirtildi.
Mammutidae ailesinde sınıflandırılan bu hayvan, hortumlu memeliler grubunda yer alıyor. Araştırmacılar ayrıca Tokmacık'ta bulunan bu kalıntının, bölgenin diğer fosil alanlarına kıyasla daha kapalı ve ormanlık bir yaşam ortamına işaret ettiğini değerlendirdi.
Başka bir ifadeyle Yalvaç'ın milyonlarca yıl önceki doğal ortamı, bugünkü coğrafyasından oldukça farklı özellikler taşıyordu.
Milyonlarca yıl önce Yalvaç nasıl bir yerdi?
Bilim insanları yalnızca hayvanların hangi türlere ait olduğunu belirlemekle kalmadı. Fosillerin bulunduğu ortamdan hareketle bölgenin geçmişteki iklimi ve bitki örtüsü hakkında da değerlendirmelerde bulundu.
Araştırmada genel olarak seyrek ağaçlıklı savan-step özellikleri taşıyan bir yaşam ortamına işaret edildi. Ancak Tokmacık'taki bazı fosil bulgularının, dönemin başlangıcında daha yoğun orman koşullarının bulunduğunu düşündürdüğü ifade edildi.
Bu ayrıntı, aynı havza içerisinde farklı doğal yaşam alanlarının bulunabildiğini gösteriyor.
Yalvaç'ta yürütülen çalışmalar, Isparta'nın yalnızca tarihi ve kültürel mirasıyla değil, milyonlarca yıl öncesine uzanan doğal geçmişiyle de dikkat çekici bir bilimsel zenginliğe sahip olduğunu ortaya koyuyor.
Bugün Yalvaç Müzesi'nde sergilenen Tokmacık fosilleri ise bu uzak geçmişten günümüze ulaşan en önemli kanıtlar arasında yer alıyor.
