Türkiye'nin jeopolitik konumu ve köklü devlet geleneği, tarih boyunca pek çok iç çekişmeye ve askeri müdahaleye sahne olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu'nun modernleşme sancılarıyla başlayan darbe geleneği, padişahların tahtından indirilmesinden ordunun siyaseti bizzat dizayn etmesine kadar geniş bir yelpazede imparatorluğun kaderini belirledi.
II. Mahmut ve Kanlı Reform: Vaka-i Hayriye Osmanlı'da darbe denince akla gelen ilk büyük kırılma, II. Mahmut'un yozlaşmış Yeniçeri Ocağı'nı ortadan kaldırmasıdır. "Gavur Sultan" olarak adlandırılan II. Mahmut, kendisine karşı kazan kaldıran yeniçerileri yaklaşık 6 bin kayıp verdirerek tasfiye etti. Bu olay, tarihe "Vaka-i Hayriye" (Hayırlı Olay) olarak geçerken, aslında bir darbe teşebbüsünün padişah eliyle karşı darbeyle bastırılmasıydı.
Sultan Abdülaziz ve Mithat Paşa Muhalefeti Yenilikçi ancak otoriter bir portre çizen Sultan Abdülaziz, Avrupa ziyaretleri ve İslam Birliği politikalarıyla dikkat çekmişti. Ancak 1875 mali krizi ve Balkanlar'daki ayaklanmalar, sadrazam Mithat Paşa önderliğindeki muhalefeti ateşledi. Öğrenci boykotlarıyla başlayan süreç, Abdülaziz'in tahttan indirilmesi ve ardından şüpheli bir şekilde hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan Türkiye'nin ilk modern askeri darbelerinden biri oldu.
II. Abdülhamid’e Karşı Darbe Girişimleri: Ali Suavi ve Prens Sabahattin II. Abdülhamid'in 30 yıl sürecek "İstibdat" dönemini başlatan Meclis-i Mebusan'ı tatil etme kararı, pek çok suikast ve darbe girişimini de beraberinde getirdi. "Sarıklı İhtilalci" Ali Suavi'nin 250 kişiyle düzenlediği Çırağan Vakası başarısızlıkla sonuçlanırken; Prens Sabahattin'in Avrupa destekli darbe planları da sonuçsuz kaldı. Ancak bu süreç, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin ordu içerisindeki gücünü pekiştirmesine zemin hazırladı.
Tarihin Dönüm Noktası: 31 Mart Vakası ve Harekat Ordusu 1908'de İkinci Meşrutiyet'in ilanıyla sular durulmadı. "Alaylı" ve "Mektepli" asker ayrışmasının zirve yaptığı 31 Mart Vakası, şeriat talepleriyle başlayan bir karşı darbe girişimi olarak tarihe geçti. Selanik'ten gelen Mahmut Şevket Paşa komutasındaki Harekat Ordusu'nun İstanbul'a girmesiyle bu kalkışma bastırıldı ve II. Abdülhamid tahttan indirilerek yerini V. Mehmet Reşat'a bıraktı.
Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemine damga vuran bu askeri hareketlilik, sadece padişahları değiştirmekle kalmamış; aynı zamanda Cumhuriyet dönemine miras kalacak olan asker-siyaset ilişkisinin temellerini de atmıştır.
Detaylar videoda...
