Isparta’nın Aksu ilçesine bağlı Yakaavşar Köyü, bir dönemin üretken ve kalabalık köylerinden biriydi. Bugün ise sokakları sessiz, evleri yarı boş. 2019 yılında “Bekir Manav’la Kültür İzleri” çekimleri sırasında konuşan yaşlı bir teyzenin sözleri, Anadolu köylerindeki değişimi çarpıcı biçimde ortaya koyuyor.

“41 harım ekerdik” diyen teyze, geçmişteki üretim gücünü tek cümleyle özetliyor. Akvasil (yerel tabirle ekim yöntemi) ile ekilen tarlalar, satılan mahsuller, 25-30 baş davar, buzağılar… Köy ekonomisi kendi kendine yeten bir düzen üzerine kuruluydu.

“Ne Yiyorduk? Kendi Ektiğimizi…”

Yaşlı teyzenin anlattıkları, bugünün genç kuşaklarına adeta başka bir dünyayı tasvir ediyor:

  • 40’ı aşkın harım (tarla parçası) ekim

  • 25-30 baş davar

  • İnek, buzağı, merkep

  • Odununu kendi çıkaran, yiyeceğini kendi üreten bir yaşam

“Ekerdik, halıyla geçinirdik, yiyeceğimizi çıkarırdık” sözleri, kırsal üretimin aile ekonomisindeki yerini net biçimde ortaya koyuyor. Köyde para azdı; ama üretim vardı. İhtiyaçlar büyük ölçüde topraktan ve hayvancılıktan karşılanıyordu.

Siyaset ve Köy Hafızası: “Demirel Olmasa…”

Teyzenin sözlerinde dikkat çeken bir diğer bölüm ise siyasetle ilgili anıları. Süleyman Demirel dönemine atıf yapan yaşlı kadın, “Demirel olmasa bu yaşlılara kim bakacak?” diyerek o dönemin sosyal destek algısını dile getiriyor.

Bu ifade, kırsal kesimde siyasetle gündelik hayat arasındaki güçlü bağın da bir göstergesi. Özellikle yaşlı nüfus için devlet desteği, lider figürleri üzerinden anlamlandırılmış.

“Allah Fazla Yaşatmasın… Zor Yaşlılık”

En çarpıcı sözler ise yaşlılık üzerine.

“Şu odunu yerden çıkaramayız… Ben çıkar, sen çıkar derken yoruluyoruz. Allah fazla yaşatmasın, zor yaşlılık…”

Bu cümleler, köylerde yalnız kalan yaşlıların fiziksel ve sosyal yükünü açıkça ortaya koyuyor. Gençler şehre göç etti; tarlalar boş kaldı; hayvan sayısı azaldı. Bir zamanlar 30 davarın dolaştığı meralar şimdi sessiz.

Boşalan Köyler, Kaybolan Hafıza

Yakaavşar Köyü örneği, sadece bir yerleşimin hikâyesi değil; Anadolu’nun pek çok köyünün ortak gerçeği.

  • Genç nüfus şehirde

  • Üretim azalıyor

  • Yaşlılar yalnız

  • Tarım ve hayvancılık geriliyor

Ancak bu sözler aynı zamanda bir kültürel miras. “41 harım ekerdik” cümlesi, sadece üretim miktarını değil; emeği, dayanışmayı ve toprağa bağlı yaşam biçimini anlatıyor.

Kaynak: uyan 32 editör