ISPARTA (KFK Ajans) - Geleneksel el dokuma sektöründe yüzyıllardır kullanılan siyah renk elde etme yöntemlerinde ortaya çıkan ve zamanla iplerin aşınarak dökülmesine neden olan 'siyah dökülmesi' sorunu, Süleyman Demirel Üniversitesi (SDÜ) Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mustafa Genç'in çalışmasıyla çözüme kavuşturuldu.
Halı, kilim ve kumaş gibi geleneksel dokumalarda kullanılan siyah rengin elde edilmesinde geçmişte demir mordanından yararlanıldığını belirten Genç, yöntemin uzun vadede iplerin yapısında bozulmaya yol açtığını söyledi.
Genç, geleneksel yöntemlerde meşe, mazı meşesi, nar kabuğu ve sumak yaprağı gibi tanen açısından zengin doğal boyarmaddelerin demirle mordanlanarak kullanıldığını ifade etti.
Bu yöntemde boyanan iplerin yaklaşık 25-30 yıl sonra aşınmaya başladığını, 50 ve 100 yılın üzerinde ise tamamen dökülebildiğini anlatan Genç, dokuma literatüründe bu durumun 'siyah dökülmesi' olarak adlandırıldığını kaydetti.
Siyah renk doğal boyalarla elde edildi
Sorunun çözümü için farklı doğal boyama yöntemleri üzerinde çalışma yaptığını aktaran Genç, siyah rengi tek bir boyarmadde yerine temel renklerin ardışık kullanımıyla elde ettiğini belirtti.
Genç, önce kırmızı, ardından sarı ve son aşamada çivit otu ile indigonun kullanıldığı mavi boyama işlemi uyguladığını, bu yöntemle koyu ve derin bir siyah renk elde ettiğini bildirdi.
Mordan olarak ise demir yerine şap kullandığını belirten Genç, potasyum alüminyum sülfat olarak bilinen şabın doğal bir maden tuzu olduğunu ve Anadolu'da da bulunduğunu ifade etti.
Genç, yeni yöntemle demir kullanımından kaynaklanan ve iplerin yapısına zarar veren sorunun ortadan kaldırılmasının amaçlandığını söyledi.
Rengin dayanıklılığı test edildi
Çalışmada elde edilen siyah rengin yalnızca görünüm açısından değil, dayanıklılık bakımından da değerlendirilmesi için çeşitli laboratuvar testleri gerçekleştirildi.
İzmir Olgunlaşma Enstitüsünde yapılan çalışmalarda rengin ışık haslığı, yıkama haslığı ve sürtünme haslığı testlerinden geçirildiğini belirten Genç, sonuçların yüksek haslık değerlerine ulaştığını kaydetti.
Çalışmanın Arte Sanat Dergisi'nde yayımlanarak bilim ve sanat dünyasının kullanımına sunulduğunu aktaran Genç, elde edilen yöntemin geleneksel el dokumalarında kullanılan iplerin uzun süre korunmasına katkı sağlamasının hedeflendiğini ifade etti.
Çalışmayla, geleneksel boyama tekniklerinde karşılaşılan bir soruna doğal boyarmaddeler ve bilimsel yöntemler kullanılarak çözüm geliştirilirken, geleneksel el dokumacılığında kullanılan üretim bilgisinin gelecek kuşaklara aktarılmasına da katkı sağlandı.
