Isparta’nın Anadolu Selçukluları sonrası Hamidoğulları Beyliği döneminden Osmanlı hâkimiyetine geçiş süreci, Dündar Bey, Hüseyin Bey ve I. Murad dönemleriyle birlikte tarihsel gelişmeler ışığında ele alınıyor.
Isparta, Anadolu Selçuklu Devleti’nin dağılmasının ardından, Selçuklu yönetimindeki beylerden Hamid Bey’in Yörüklerin başına geçerek oluşturduğu otorite alanı içinde yer almıştır. Hamid Bey ve oğlu İlyas Bey tarafından temelleri atılan bu siyasi yapı, İlyas Bey’in oğlu Dündar Bey döneminde Hamidoğulları Beyliği adını almıştır.
Hamidoğulları, dönemin güçlü devletlerinden İlhanlılara bağlılık göstergesi olarak İlhanlı hükümdarı Olcaytu adına sikke bastırmıştır. Ancak Anadolu’ya vali olarak atanan Noyan’ın kötü yönetimi Türkler arasında isyanlara yol açmış, Dündar Bey bu karışıklıklardan faydalanarak bugünkü Yeşilova (İrle), Acıpayam (Asikaraağaç) ve Tefenni’yi, ardından da Antalya’yı topraklarına katmıştır. Antalya’nın idaresini ise kardeşi Yunus Bey’e bırakmıştır.
İlhanlıların Memlüklülere karşı düzenlediği seferlerin başarısızlığı üzerine Dündar Bey, Gölhisar ve Korkuteli’ni (İstanoz) de ele geçirmiştir. Aynı süreçte Karamanoğulları Konya’yı alarak bölgede güç kazanmaya başlamıştır.
İlhanlıların Anadolu Valisi Demirtaş, Türk beyliklerini İlhanlı idaresine katmak amacıyla harekete geçmiş; önce Eşrefoğulları Beyliği’ni ortadan kaldırarak Beyşehir’i ele geçirmiş, ardından Eğirdir üzerine yürüyerek Dündar Bey’i hedef almıştır.
Yaklaşık 30 bin askeri bulunan Dündar Bey, Demirtaş’ın ordusuna karşı koyamayarak kardeşinin idaresindeki Antalya’ya çekilmek zorunda kalmıştır. O sırada Antalya’nın yönetimi, Yunus Bey’in oğlu Mahmud’un elindeydi. Mahmud, Demirtaş’tan korkarak amcası Dündar Bey’i ona teslim etmiş, başka bir ifadeyle amcasını ele vermiştir.
1326 yılında Dündar Bey, Demirtaş tarafından öldürülmüştür.
Dündar Bey’in ardından sırasıyla oğlu İshak Bey ve daha sonra Hızır Bey beyliğin başına geçmiştir. Hızır Bey’den sonra amcazadesi Hüsameddin İlyas Bey yönetimi devralmıştır. Başlangıçta Karamanoğulları ile birlikte seferlere katılacak kadar yakın ilişkiler kuran Hüsameddin İlyas Bey’in, ilerleyen süreçte bu beylikle arası açılmış ve şiddetli mücadeleler yaşanmıştır. Nitekim Karamanoğlu Alaeddin Bey Eğirdir’i ele geçirerek tahrip etmiştir.
Bu gelişmeler üzerine Germiyanoğullarına sığınan Hüsameddin İlyas Bey, iki yıl sonra Germiyanoğlu Süleyman Şah ve Osmanlı Sultanı I. Murad’ın desteğiyle tekrar topraklarına dönmüştür. Hüsameddin İlyas Bey’in vefatının ardından yerine oğlu Kemaleddin Hüseyin Bey geçmiştir.
Ancak Karamanoğulları’nın saldırıları ve baskıları devam etmiştir. Bunun üzerine Hüseyin Bey, Rumeli seferinde bulunan I. Murad’a bir ahidnâme göndererek Osmanlı’ya bağlılığını bildirmiştir. I. Murad da cevabında sadakatinden şüphe etmediğini ifade etmiştir.
I. Murad’ın oğlu Bayezid için düzenlenen düğüne Hüseyin Bey de davet edilmiş, ancak düğüne bizzat katılmayarak hediyelerini elçileri aracılığıyla göndermiştir. Hediyeleri kabul eden I. Murad, elçilere Karamanoğulları’nın baskılarından kurtulmak isteniyorsa sınırdaki bazı kalelerin kendisine satılmasının uygun olacağını iletmiştir. Hüseyin Bey ise bu teklifi ilk etapta dikkate almamıştır.
Daha sonra I. Murad’ın Kütahya’yı ziyaret etmesi üzerine Hüseyin Bey, Osmanlı sultanının üzerine yürüyeceği endişesiyle daha önce teklif edilen kaleleri satmaya razı olduğunu bildirmiştir. Yapılan görüşmeler sonucunda 80 bin altın karşılığında Isparta, Eğirdir, Şarkikaraağaç, Akşehir, Yalvaç ve Beyşehir kaleleri Osmanlılara satılmıştır.
Bu gelişmeyle birlikte bugünkü Isparta, Osmanlı Devleti’nin toprağı haline gelmiştir. Hüseyin Bey, elinde kalan sınırlı bir bölgede vefatına kadar hüküm sürmüş; ölümünün ardından kalan topraklar Osmanlılar ve Karamanoğulları tarafından paylaşılmış ve böylece Hamidoğulları Beyliği tarihe karışmıştır.
